Kan cannabis als medicijn worden gebruikt?

Cannabis kan soms helpen bij ernstige klachten, maar er is nog veel onduidelijk over hoe goed het werkt en hoe veilig het is. Artsen schrijven het vaak alleen voor als je ernstig ziek bent en andere behandelingen niet helpen.

Cannabis komt van de hennepplant. In cannabis zitten veel verschillende werkzame stoffen. Twee daarvan zijn vooral belangrijk: THC en CBD.

THC zorgt ervoor dat je je slaperig voelt of 'high' wordt (een roes). Je kunt er ook duizelig of verward van worden.

CBD werd lange tijd gezien als een stof die de negatieve effecten van THC zou verminderen. Nieuw onderzoek laat echter zien dat dit niet klopt.

Let op: Vroeger werd vaak geadviseerd om cannabis met veel CBD te kiezen, omdat dit veiliger zou zijn. Maar recent wetenschappelijk onderzoek toont aan dat CBD de nadelige effecten van THC niet vermindert. CBD heeft geen invloed op de 'high', psychotische symptomen, angst of geheugenproblemen die door THC veroorzaakt worden.

Artsenorganisaties zoals de NHG adviseren huisartsen terughoudend te zijn met het voorschrijven van cannabis.

CBD als officieel geneesmiddel

CBD wordt wel als officieel geregistreerd geneesmiddel (Epidiolex) gebruikt bij een zeldzame vorm van epilepsie bij kinderen. In medisch onderzoek worden veel hogere doses CBD gebruikt dan je vindt in cannabis uit de coffeeshop. Voor andere toepassingen is CBD nog geen erkend medicijn omdat er niet voldoende bewijs is dat het werkt.

Ongeveer 130.000 mensen in Nederland gebruiken cannabis als medicijn. Maar minder dan 7.000 mensen krijgen dit op recept van de dokter. Dat betekent dat meer dan 9 van de 10 mensen hun cannabis niet via de dokter en apotheek krijgen.

Om te begrijpen waarom zoveel mensen geen recept hebben, doet het Trimbos-instituut onderzoek. Dit onderzoek heet MEDusa en is in januari 2023 begonnen. Het onderzoek kijkt naar wat patiënten nodig hebben en hoe de zorg voor medicinale cannabis beter kan.

Wat weten we tot nu toe?

Het onderzoek loopt nog. De eindresultaten komen begin 2026. Maar dit weten we nu al:

• Veel mensen halen hun cannabis bij de coffeeshop
• Veel mensen roken cannabis gemengd met tabak
• Mensen gebruiken cannabis vooral voor: chronische pijn, slaapproblemen, ADHD en psychische klachten
• Zowel mensen met recept als mensen zonder recept zeggen dat hun klachten verminderen en dat hun leven beter wordt
• Veel mensen vinden cannabis duur

Waarom krijgen zo weinig mensen een recept?

Er zijn verschillende redenen:

• Dokters zijn voorzichtig met het voorschrijven van cannabis. Er is nog te weinig wetenschappelijk bewijs dat het goed werkt
• De zorgverzekering betaalt het niet. Cannabis uit de apotheek kost ongeveer 34,50 euro per 5 gram
• Het is ingewikkeld om het via de dokter te regelen
• Niet alle dokters weten genoeg over medicinale cannabis
• De apotheek heeft maar een paar soorten. Bij de coffeeshop is meer keuze

Let op: Cannabis uit de coffeeshop of die je zelf kweekt, is niet gecontroleerd. De sterkte kan heel verschillend zijn. Er kunnen ook gevaarlijke stoffen in zitten. Cannabis uit de apotheek is wel gecontroleerd. Je weet dan zeker dat er geen bestrijdingsmiddelen, zware metalen, schimmels of bacteriën in zitten.

In Nederland regelt het Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC) sinds 2000 de teelt en levering van cannabis voor medisch gebruik. Hoewel cannabis voor veel aandoeningen wordt genoemd, is er een belangrijk verschil tussen wat wettelijk mag en wat artsen wetenschappelijk verantwoord vinden.

Wanneer kan medicinale cannabis helpen?

Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat medicinale cannabis klachten kan verminderen. Het is belangrijk om te weten: cannabis geneest de ziekte niet, maar het kan de kwaliteit van leven verbeteren. Er is bewijs voor effectiviteit bij:

• Spierkrampen en trekkingen: Bij MS of schade aan het ruggenmerg.
• Chronische zenuwpijn: Bijvoorbeeld door suikerziekte, aangezichtspijn of na gordelroos.
• Misselijkheid en overgeven: Door chemotherapie, bestraling of medicijnen bij kanker, hepatitis C en hiv/aids.
• Verlies van eetlust: Bij ernstige ziektes zoals kanker en aids.
• Tics: Bij het syndroom van Gilles de la Tourette.
• Glaucoom (verhoogde oogdruk): Alleen wanneer gewone behandelingen niet voldoende werken.

Voor andere aandoeningen, zoals reuma, epilepsie, de ziekte van Crohn, ADHD en PTSS, zijn er positieve verslagen van patiënten. Echter, de wetenschappelijke bewijslast is volgens medische standaarden op dit moment nog onvoldoende.

De richtlijn voor artsen (NHG)

Hoewel een arts wettelijk de vrijheid heeft om cannabis voor te schrijven, zijn huisartsen terughoudend. De richtlijn van de Nederlandse Huisartsen Genootschap (NHG) adviseert het volgende:

• Geen eerste keuze: Cannabis wordt pas overwogen als de standaard medicijnen niet werken of te veel bijwerkingen geven.
• Terughoudendheid: Omdat de wetenschappelijke kwaliteit van veel studies nog laag is, adviseren artsenorganisaties om voorzichtig te zijn met voorschrijven.
• Palliatieve zorg: In de laatste levensfase (palliatieve zorg) wordt cannabis vaker ingezet om pijn, benauwdheid of onrust te verzachten.

Wat betekent dit voor de patiënt en de arts?

Een arts is niet verplicht om medicinale cannabis voor te schrijven. Het is altijd een besluit dat de arts en patiënt samen nemen. Belangrijke punten hierbij zijn:

• Veiligheid: Alleen cannabis uit de apotheek is gecontroleerd op zuiverheid en de juiste hoeveelheid werkzame stoffen (THC en CBD).
• Minder andere medicatie: Een voordeel kan zijn dat een patiënt door cannabis minder zware pijnstillers (zoals opioïden) nodig heeft, waardoor er minder bijwerkingen optreden.
• CBD-producten van de drogist of online gekocht: Deze vallen niet onder medicinale cannabis. De kwaliteit en werking hiervan zijn niet wetenschappelijk gegarandeerd.

Medicinale cannabis kun je op verschillende manieren gebruiken. De meest voorkomende zijn:

1. Als thee:

• Kook 0,5 gram cannabis in een halve liter water gedurende 15 minuten
• Giet het door een zeef in een thermoskan
• Drink 's avonds een kop thee (200 milliliter)
• De thee begint na 30 tot 90 minuten te werken
• Na 2 tot 3 uur is het effect het sterkst
• Na 4 tot 8 uur is het uitgewerkt
• De thee smaakt bitter. Dit is minder als je er direct een olijf of stukje banaan na eet

2. Met een verdamper (vaporizer):

• Doe een klein beetje cannabis (100-200 milligram) in een speciale kruidenverdamper
• De cannabis wordt verhit tot tussen de 185 en 210 graden en verdampt
• Adem de damp in
• Voordeel: je krijgt geen teer of koolmonoxide binnen, zoals bij roken
• Het effect begint na 15 minuten
• Na 3 tot 4 uur is het uitgewerkt

3. Als olie

• Druppel de olie onder je tong
• Houd het 1 minuut onder je tong en slik dan door
• Begin met 1 druppel, 2 of 3 keer per dag
• Het werkt na 5 tot 30 minuten en is uitgewerkt na 4 tot 8 uur

Roken wordt afgeraden omdat dit schadelijk is voor je gezondheid. Ook een waterpijp wordt afgeraden. 

Bij medicinale cannabis zijn meestal lage doseringen genoeg, waardoor bijwerkingen minder vaak voorkomen. Vooral in het begin kunnen de effecten eng aanvoelen als je niet gewend bent aan cannabis. Het is verstandig om de eerste keer in een rustige omgeving te gebruiken, met iemand anders erbij.

Mogelijke bijwerkingen zijn:

• Hartkloppingen
• Slapeloosheid of juist slaperigheid
• Loomheid en verminderde reactiesnelheid
• Verstoorde tijd- en ruimtebeleving
• Duizeligheid
• Hoofdpijn
• Droge mond of rode ogen
• Dingen vergeten
• In de war zijn
• Angst of paniek
• Wanen (denken dat anderen je in de gaten houden terwijl dat niet zo is)
• Hallucinaties (dingen zien of horen die er niet zijn)
• Sommige effecten (zoals ontspanning, honger of gevoeligheid voor kleuren en muziek) zijn voor recreatieve gebruikers juist de reden om cannabis te gebruiken, maar worden door patiënten als bijwerking ervaren.

Wanneer kun je cannabis beter niet gebruiken?

Cannabis is niet geschikt als je:

• Een aanleg hebt voor psychose of eerder een psychose hebt gehad Psychische problemen hebt zoals een depressie, angststoornis of manische depressie
• Verslaafd bent aan alcohol of andere drugs of roken (tabak of vapes)
• Een hartziekte, hartritmestoornis of hartkramp hebt
• Zwanger bent, zwanger wilt worden of borstvoeding geeft
• Jonger bent dan 25 jaar (grotere kans op psychose)

Medicinale cannabis wordt in Nederland geteeld door het Bureau Medicinale Cannabis een aangewezen bedrijf onder strikte controle. Deze cannabis bevat geen bestrijdingsmiddelen, zware metalen, schimmels of bacteriën. Cannabis uit de coffeeshop of op internet gekocht voldoet niet aan deze kwaliteitseisen en kan wisselend sterk zijn of zelfs schadelijke stoffen bevatten.

Koop daarom alleen medicinale cannabis bij de apotheek met een recept van je arts.

Medicinale cannabis wordt niet vergoed vanuit de basisverzekering. De kosten bij de apotheek zijn ongeveer 34,50 euro per 5 gram. Sommige zorgverzekeraars vergoeden het wel, dus vraag dit na bij je verzekeraar.

Bij sommige coffeeshops kun je met een doktersrecept cannabis kopen met korting, maar deze cannabis is niet gecontroleerd op kwaliteit en veiligheid.

Autorijden met cannabis in je lichaam is strafbaar. Als je cannabis gebruikt:

• Mag je 15 uur na eenmalig gebruik niet rijden
• Mag je de eerste 2 weken bij dagelijks gebruik niet rijden
• Mag je daarna pas weer rijden als je aan dezelfde dosering gewend bent en niet meer suf of duizelig bent
• Heb je een medische verklaring nodig bij verkeerscontrole

Medicinale cannabis staat in de Opiumwet. Dat betekent dat er strenge regels zijn als u dit medicijn wilt meenemen naar het buitenland. In Nederland mag u medicinale cannabis alleen bij u hebben als een arts het heeft voorgeschreven en u het bij de apotheek heeft opgehaald.

Reizen binnen Europa (Schengenlanden)

Wilt u medicinale cannabis meenemen naar een land binnen de Schengenzone? Dan heeft u een officiële verklaring nodig. Dit is een document van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).

Zonder deze verklaring bent u strafbaar. Kijk voor meer informatie en het aanvragen van de papieren op de website van de Inspectie: www.igj.nl.

Reizen naar andere landen

Gaat u naar een land dat niet bij de Schengenlanden hoort? Dan gelden er vaak andere, strenge regels. U moet dan zelf toestemming vragen bij de ambassade of het consulaat van dat land.

Let op: Begin hier op tijd mee. Het regelen van de juiste papieren kan soms lang duren. In sommige landen is het bezit van cannabis streng verboden, ook als het voor medisch gebruik is.

Bij de doseringen die je in overleg met je arts gebruikt, is er weinig risico op verslaving. Maar als je grote hoeveelheden blijft gebruiken, kun je wel (geestelijk) verslaafd raken. 

Lees meer over cannabis en verslaving

Voor meer informatie, zie de informatiebrochures van het Bureau Medicinale Cannabis (BMC):

• Informatie brochure voor patiënten
• Informatie brochure voor huisartsen en apothekers

Meer informatie:

• Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC)
• Ik ben ernstig ziek en wil misschien cannabis gebruiken (Thuisarts.nl)
• Bedrocan BV (producent medicinale cannabis)

 
Bronnen:

1. Medicinale Cannabis, informatie Brochure voor patiënten, Ministerie van VWS.
2. Cannabis als medicijn, MEDusa onderzoek (Trimbos)
3. CBD-gehalte in cannabis niet zo belangrijk als gedacht (Trimbos)
4. Cuijpers, P. Cannabis. Bohn Stafleu Van Loghum, (2000).

 

Versie: januari 2026