Vraag & Antwoord

Wat is atropine?

Atropine is een stof die voorkomt in plantensoorten als alruin, bilzekruid, doornappel en wolfkers. Rijpe bessen van een wolfkers kunnen wel 2 mg atropine bevatten. Atropine kan ook in de farmaceutische industrie geproduceerd worden, het is dan een wit poeder. Het wordt o.a. gebruikt in oogdruppels. In 1997 werden meerdere XTC tabletten gevonden met atropine. Nadien is het niet meer gevonden totdat het in 2004/2005 opdook in cocaïne. Na 2005 is het ook bij cocaïne monsters niet meer gevonden. Recreatief gebruik van atropine bevattende producten raden we vanwege de vele bijwerkingen en risico’s af.

Wat doet het?

Atropine wordt wel eens gebruikt om waarnemingsveranderingen of tripeffecten te krijgen. Vanwege de vele en onaangename bijwerkingen komt gebruik om die reden slechts zelden voor. Atropine blokkeert de werking van de stof acetylcholine (een neurotransmitter) in het hele lichaam. Daardoor nemen de speeksel- en zweet productie af en wordt de beweeglijkheid van maag-darm kanaal minder. De pupillen verwijden zich waardoor men geen diepte meer kan zien. Verder nemen bloeddruk en hartslag toe. Ook is er sprake van onrust, paniek en verwardheid. Tenslotte kunnen afhankelijk van de dosis waarnemingsveranderingen en echte hallucinaties ontstaan.

Met cocaïne wordt atropine nog gevaarlijker. Bloeddruk en hartslag worden dan nog meer opgejaagd. Ook kunnen beide stoffen de lichaamstemperatuur verhogen.

Medische toepassingen

Atropine heeft een aantal medische toepassingen. Oogartsen gebruiken atropine voor diagnostische redenen. Doordat atropine de pupillen verwijdt kan een oogarts het netvlies beter bekijken. Men geeft het ook wel als medicatie vooraf, bij een narcose. Het doel is dan om de speekselproductie van de patiënt te verminderen. Ook kan het gebruikt worden bij een zeer lage hartslag in de acute fase van een hartinfarct. Tenslotte is er een toepassing als antistof bij bepaalde vergiftigingen bijvoorbeeld bij insecticiden en oorlogsgassen.

Atropine als versnijding

In 1999 werd Atropine aangetroffen in meerdere XTC tabletten. In 2004/2005 zijn in Nederland maar ook in de rest van Europa cocaïne monsters gevonden die atropine bevatten. In Nederland zijn toen circa twintig mensen met vergiftigingsverschijnselen opgenomen in Lelystad, Roosendaal, Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Dat is ook gebeurd in België, Frankrijk en Italië wat het totale aantal bekende slachtoffers binnen Europa op ruim vijftig bracht. Gezien de giftigheid van atropine kan een kleine dosis (10 mg 1% van een gram cocaïne) al fataal aflopen.

 Symptomen van overdosis

Atropine heeft bij zeer geringe dosissen al onaangename effecten. Bij kinderen is 1.6 milligram fataal gebleken. Oraal (via de mond ingenomen) kunnen bij 5 milligram al ernstige bijwerkingen optreden en bij 10 mg al coma. Bij het eten van planten of bessen die belladonna-alkaloïden bevatten ziet men de volgende effecten optreden:

Meer dan 0,5 milligram belladonna alkaloïde:

Meer dan 1 milligram:

Meer dan 5 milligram:

Meer dan 10 milligram:

Het handboek van acute vergiftigingen noemt de volgende symptomen: verwijding van pupil, droge slijmvliezen en huid, koorts, snelle hartwerking, hoofdpijn, verwardheid, opwinding en hallucinaties. Bij ernstige vergiftigingen kunnen coma, ademhalingsproblemen, toevallen, hoge bloeddruk en later ook lage bloeddruk optreden.

De toxische werking van atropine verschilt per persoon en per manier van inname. Voor meer uitgebreide informatie over de werking van atropine zie deze pagina.

De Wolfkers

De Wolfkers is een plant die wel 1 meter hoog kan worden en in midden- en zuid Europa groeit. Vooral bessen van de plant Wolfkers kunnen veel atropine bevatten maar ook de overige plantendelen bevatten atropine. Rijpe bessen kunnen wel tot 2 mg atropine bevatten.

De bessen zijn uiterst giftig. 3 tot 4 bessen zijn dodelijk voor kinderen maar er zijn kinderen die stierven na het eten van een halve bes. Volwassenen die gevoelig zijn voor atropine, sterven al na het eten van 10 bessen.

In de naamgeving zijn er talloze verwijzingen naar de giftigheid van de stof. In de Griekse mythologie was Atropa de doodsgodin die de levensdraad doorknipte en in het Engels noemt men de plant wel “deadly nightshade”.

Atropine vergroot de pupillen waardoor ogen mooier worden maar waardoor je ook slechter gaat zien. Vroeger druppelden vrouwen wel het sap van de wolfkers in hun ogen. Vandaar de naam bella donna, wat mooie dame betekent. Cleopatra heeft er haar naam aan te danken.

Bronnen

  1. Pharmacology volume 248, issue 1 pp 57-61
  2. RIVM rapport – Smartshops
  3. Mededeling apotheker Jellinek
  4. Behandeling van acute vergiftigingen – Bohn Stafleu Van Loghum
  5. AnneTanne.be
  6. Farmacotherapeutisch Kompas – CVZ
  7. UMC

 

Versie: september 2018

 

Terug naar overzicht

Sitemap

Jellinek Advieslijn

Informatie en advies over alcohol- en drugsgebruik
088 – 505 1220
ma t/m vr 09.00 tot 11.00 uur / 15.00-17.00

Chat Alcohol & drugs
ma t/m vr 13.00 tot 17.00 uur

Chat