Vraag & Antwoord

Hoeveel mensen overlijden er door alcohol, tabak en andere drugs?

In 2013 overleden in totaal 21.513 mensen door de gevolgen van het gebruik van alcohol en tabak. Dit zijn drugs die wettelijk toegestaan zijn, de legale drugs. 99 mensen vonden de dood door drugs die wettelijk verboden zijn, de illegale drugs.

97,9% van het aantal doden door alcohol, tabak en drugs is dus toe te schrijven aan de legale middelen alcohol en tabak. 2,1% is toe te schrijven aan de illegale middelen zoals heroïne, cocaïne, XTC, amfetamine en GHB.

We geven de cijfers van het aantal doden in een jaar als gevolg van:

MiddelOverleden door gevolgen van gebruik in 2013Direct overleden
Alcohol1.9190
Tabak19.5940
Cannabis00
Opiaten052
Cocaïne024
GHB07
XTC/Amfetamine016
Totaal21.51399

Toelichting cijfers

Alcohol

Er is sprake van primaire en secundaire alcoholsterfte:

In 2014 stierven 882 (en in 2013 844) mensen door alcohol als primaire doodsoorzaak. De oorzaken waren in percentages:

Geschat wordt dat 4 tot 6% van de sterfte aan kanker samenhangt met zwaar alcoholgebruik. Alcohol verhoogt het risico op: keelholte-, slokdarm-, mond-, darm- en borst- en leverkanker. In Nederland krijgen naar schatting 3.000 mensen jaarlijks kanker door het drinken van alcohol, waarvan jaarlijks ongeveer 1.000 mensen sterven (2).

Alcoholdoden in het verkeer

De SWOV heeft twee schattingen gedaan van het aantal verkeersdoden dat gerelateerd is aan alcohol, al dan niet in combinatie met drugs. De ene schatting geeft aan dat tussen de 90 en 135 alcoholdoden in 2013 het gevolg zouden zijn van alcoholgebruik, de andere schatting geeft 60 tot 100 aan. Het totaal aantal verkeersdoden in 2013 bedroeg 570 (1).

Alcohol leidt zelden tot een fatale dodelijk aflopende overdosis. Wel lopen mensen een alcoholvergiftiging op waarbij opname in een ziekenhuis noodzakelijk is. In 2013 waren dat 5.200 mensen (4).

Als je de aantallen van 2013 bij elkaar optelt zijn er 1.919 mensen sterfgevallen door alcohol. In dit aantal zijn echter niet alle gevallen van alcoholsterfte meegeteld, omdat niet altijd wordt herkend dat er sprake is van alcoholgebruik, en dit daarom niet als zodanig geregistreerd wordt.

Tabak

Tabak leidt tot een groot aantal ziekten. Een overdosis of vergiftiging komt echter niet voor. In totaal stierven in 2013 19.594 mensen door tabak (NDM 2015). Dat zijn 53 mensen per dag ofwel iets meer dan 2 mensen per uur. Aantal slachtoffers per ziekte:

Hasj en wiet (cannabis)

Cannabis is schadelijk voor de longen. Er zijn geen gegevens bekend of het gebruik van cannabis tot dodelijke longziekten heeft geleid. Erg waarschijnlijk is dit niet. Het gebruik van cannabis is vaak aan leeftijd gebonden. Mensen stoppen er mee, waardoor ernstige longziekten niet optreden. Mensen die tientallen jaren doorblowen lopen wel risico.

Heroïne (opiaten)

Bij heroïne gaat het over de groep problematische harddruggebruikers. Zij gebruiken naast heroïne ook vaak crack en alcohol. Zij sterven aan allerlei ziekten als endocarditis, longaandoeningen, levercirrose, geweld en aids. Deze cijfers zijn niet bekend.

In 2013 stierven 44 mensen door een overdosis opiaten (heroïne) en 8 door een overdosis methadon (vaak ik combinatie met andere middelen) (1). Deze cijfers betreffen alleen sterfgevallen van mensen die officieel geregistreerd staan in het bevolkingsregister. Daarbovenop komen 19 gevallen van drugssterfte van mensen die wel in Nederland verbleven maar niet geregistreerd waren als inwoner (1).

Cocaïne

In 2013 waren er volgens de statistiek met doodsoorzaken van het CBS 24 acute sterfgevallen wegens cocaïne (1).

Waarschijnlijk is dit cijfer een grote onderschatting. Veel cocaïnegebruikers overlijden aan een hartinfarct. Een hartinfarct wordt echter als een natuurlijke doodsoorzaak geregistreerd en niet toegeschreven aan cocaïne. Volgens een artikel in de Guardian van juli 2011 staat 1 op de 4 niet-fatale hartaanvallen onder de 45 in verband met gebruik van cocaïne (6).

Wanneer er ook een strafrechtelijk onderzoek plaatsvindt, dan wordt door het NFI gekeken of drugs ook een rol heeft gespeeld. In 2014 werd cocaïne in 10 gevallen en in 2013 in 6 gevallen aangewezen als één van de doodsoorzaken (1).

GHB

Sterfte door GHB is lastig vast te stellen omdat GHB snel door het lichaam wordt afgebroken, er sprake kan zijn van tolerantie in het gebruik  van GHB (groot-verbruikers hebben een hogere tolerantie) en daarbij maakt het lichaam ook van nature GHB aan.

In 2013 waren er volgens de doodsoorzakenstatistiek van het CBS 8 gevallen van acute sterfte door GHB.

Het Nederlands forensisch instituut meldde in 2014 4 en in 2013 7 gevallen van sterfte door GHB, mogelijk in combinatie met andere middelen (1).

XTC/Amfetamine

Ook bij XTC en amfetamine wordt de sterfte veroorzaakt door een overdosis of vergiftiging. XTC verhoogt de lichaamstemperatuur. Door de combinatie XTC, hitte, lang dansen en te weinig drinken kan iemand uitdrogen en oververhit raken. Oververhitting kan dodelijk zijn.

In 2013 ging het om 4 gevallen van acute sterfte door XTC en in 2014 14.

Het Nederlands forensisch instituut meldde in 2013 3 gevallen waarbij amfetamine een rol heeft gespeeld bij het overlijden en 9 gevallen waarbij MDMA hierin een rol had, in beide gevallen mogelijk in combinatie met andere middelen (1).

Slaap- en kalmeringsmiddelen en medicijnen

61 mensen waren in 2013 aan medicijnen. Hiervan ging het in 28 gevallen om benzodiazepinen, 2 voor sedativa en 31 voor barbituraten.

Bronnen

  1. NDM 2015Trimbos-instituut
  2. Alcohol en kanker, KWF (bezoekdatum: 28 juli 2016)
  3. De bijdrage van leefstijlfactoren aan de incidentie van en de sterfte aan kanker in Nederland, KWF (2014)
  4. Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol – 2013STAP(2013)
  5. Cocaine addiction linked to brain abnormalities, The Guardian (2011)

 

Versie: november 2016

Terug naar overzicht

Sitemap

Jellinek Advieslijn

Informatie en advies over alcohol- en drugsgebruik
088 – 505 1220
ma t/m vr 09.00 tot 11.00 uur / 15.00-17.00

Chat Alcohol & drugs
ma t/m vr 13.00 tot 17.00 uur

Chat