Deel jouw ervaring

Overig

Hieronder lees je alle vragen over dit thema. Kan je iets niet vinden? Stel dan je vraag aan een van onze medewerkers via Vraag & Antwoord.

Kun je verslaafd zijn aan stelen?

Kleptomanie, de behoefte aan stelen, wordt niet gezien als een verslaving. Maar als een stoornis in de impulscontrole. Instellingen voor verslavingszorg hebben hier geen behandeling/ aanbod voor. De waag geeft hier wel behandelingen voor.

Kun je ook verslaafd raken aan beleggen en is de zelfhulp gokken hier geschikt voor?

Veel mensen zijn bekend met gokken in het casino maar het is ook mogelijk om te speculeren of gokken op de beurs. Bij beleggen kun je een aandeel, grondstof of indexfonds kopen of verkopen. Wanneer je iets koopt verdien je geld zodra de koers stijgt en wanneer je iets verkoopt verdien je geld als de koers daalt. Er zijn veel gevallen bekend van mensen die verslaafd raakten aan het doen van beleggingen en die hebben enorme vermogens verloren op deze manier. Beleggen heeft dus veel overeenkomsten met gokken.

Als je hier problemen mee ervaart dan raden we aan om onze zelfhulp te proberen. De Jellinek online zelfhulp voor Gokken is gratis en anoniem. Je bepaalt voor jezelf aan het begin van het programma een doel (bijvoorbeeld stoppen of minderen). Het programma ondersteunt je vervolgens bij het houden aan je voornemens. Je maakt gedurende het programma verschillende inzichtgevende opdrachten, die je bijvoorbeeld meer zicht geven in je motieven om te gokken, de voordelen en de nadelen. Je gaat aan de slag met tips en alternatieven en kunt via het forum in contact komen met lotgenoten. Wekelijks ontvang je een overzicht van je resultaten. Je kunt op elk moment van de dag je opdrachten maken, wanneer het je uitkomt. Er zijn verder geen face-to-face afspraken. Het enige wat je nodig hebt is een internet connectie.

De zelfhulp voor gokken is echter niet voor iedereen geschikt. Wanneer er sprake is van grote schulden is de Jellinek Zelfhulp ontoereikend en raden wij je aan een andere vorm van hulp te zoeken. Je kunt hiervoor een gratis adviesgesprek aanvragen bij de Jellinek om samen te kijken naar de meest geschikte hulp vorm voor u. Dit kan via het Jellinek Expert Team. Hier krijg je een professional aan de lijn die je gepast advies kan geven gericht op je situatie. Je kunt van maandag t/m vrijdag tussen 9.00-11.00u en 15.00-17.00u bellen op: 088 505 1220.

Om te beoordelen of de zelfhulp voor jou geschikt is kun je ook onze zelftest doen. Je kunt het gratis programma starten, en altijd weer stoppen als je dat wilt. Mocht het programma volgens jou toch niet geschikt zijn voor beleggen, dan horen wij dit ook graag van je terug zodat wij dit mee kunnen nemen in volgende verbeteringsrondes.

 

Versie: oktober 2018

Bestaat tv-verslaving?

Bij tv-kijken gaat het eerder om een gewoonte dan om verslaving. Gewoonte is iets wat je vaak doet maar wat je makkelijk kunt laten. Van verslaving is sprake wanneer je het (innemen van een middel of bepaald gedrag zoals gokken) pas na heel veel moeite kunt laten.

Mensen besteden wel veel tijd aan televisie kijken maar als puntje bij paaltje komt, kunnen ze het echt wel laten. Naarmate dat moeilijker gaat kun je meer van verslaving spreken. Maar blijkbaar is dat nooit zo erg dat mensen daar hulp voor zoeken.

DSM-V-criteria voor verslaving

Verslaving wordt vastgesteld aan de hand van 11 criteria van de zogenaamde DSM-V* De DSM-V is een wereldwijd gebruikt boek waarin alle psychiatrische aandoeningen beschreven staan. De DSM spreekt niet van alcoholisme of verslaving maar van “stoornissen in het gebruik van middelen” (substance abuse disorders). Een “stoornis in het gebruik van middelen” kan ontstaan door gebruik van verschillende middelen zoals alcohol, cannabis, opaten, stimulerende middelen.

Voldoe je aan twee of drie criteria dan heb je een milde stoornis in het gebruik van middelen. Voldoe je aan vier of vijf criteria dan is er sprake van gematigde (moderate) stoornis en bij zes of meer symptomen is er sprake van een ernstige stoornis.

De 11 criteria zijn:

  1. Vaker en in grotere hoeveelheden gebruiken dan het plan was.
  2. Mislukte pogingen om te minderen of te stoppen.
  3. Gebruik en herstel van gebruik kosten veel tijd.
  4. Sterk verlangen om te gebruiken.
  5. Door gebruik tekortschieten op het werk, school of thuis.
  6. Blijven gebruiken ondanks dat het problemen meebrengt in het relationele vlak.
  7. Door gebruik opgeven van hobby’s, sociale activiteiten of werk.
  8. Voortdurend gebruik, zelfs wanneer je daardoor in gevaar komt.
  9. Voortdurend gebruik ondanks weet hebben dat het gebruik lichamelijke of psychische problemen met zich mee brengt of verergert.
  10. Grotere hoeveelheden nodig hebben om het effect nog te voelen oftewel tolerantie.
  11. Het optreden van onthoudingsverschijnselen, die minder hevig worden door meer van de stof te gebruiken.

DSM-criteria toegepast op tv-kijken:

  • Vaker en meer kijken dan je van plan bent.
  • Minder willen kijken maar dat niet kunnen.
  • Veel tijd besteed aan kijken of aan het bijkomen ervan.
  • Doorgaan met kijken ondanks dat het kijken ernstige gevolgen met zich meebrengt.
  • Verlies van hobby’s, sociale activiteiten of zelfs werk.

Je ziet dat deze kenmerken niet van toepassing zijn. Als het om tv gaat kun je dus beter spreken van gewoonte dan van verslaving.

 

Bron: Huisman A., Garretsen H., van den Eijnden R., (2000). Problematisch internetgebruik: een pilotstudie, Rotterdam: Erasmusuniversiteit, Instituut voor Verslavingsonderzoek (IVO).

 

Versie: juni 2019

Is internet verslavend?

Bij de verslavingszorg melden zich nauwelijks mensen met internetverslaving aan. In 2015 ging het om 537 mensen die zich hadden aangemeld voor problemen met internetgamen (1). De groep problematische internetgebruikers wordt geschat op enkele procenten van de groep internetgebruikers (2).

Kenmerken van internetverslaving

Mensen die de volgende kenmerken hebben zouden verslaafd kunnen zijn aan het internet:

  • Ze zitten langer op internet dan ze willen of voorgenomen hadden.
  • Ze besteden ook steeds meer tijd aan internet. Andere activiteiten zoals school, werk, sport worden verwaarloosd.
  • Ze gaan door met internetten ondanks dat ze weten dat het problemen oplevert voor relaties, nachtrust of werk.
  • Bij stoppen of minderen treden zelfs ontwenningsverschijnselen op zoals onrust en agressie.

Gezien het gering aantal aanmeldingen lijkt het erop dat een groot aantal mensen in staat is om uit de hand lopend internetgedrag na verloop van tijd weer te corrigeren.

Onderzoek

De cijfers over verslaving aan internet lopen sterk uiteen. Van minder dan 1% in een Canadees onderzoek onder studenten van 18 tot 24 jaar tot 4% bij Australische studenten (3,4). Een onderzoek in Hong Kong meldt zelfs dat 38% van de jongeren tussen 16 en 24 internetverslaafd is (5).

Het Nederlandse Instituut voor Verslavingsonderzoek (IVO) houdt het op enkele procenten (6). Gezien het grote aantal mensen dat van internet gebruik maakt, gaat het toch om een grote groep mensen. Het instituut verwacht o.a door de verdergaande technologische ontwikkeling dat het aantal gaat stijgen.

Waarom kunnen mensen aan internet verslaafd raken?

De redenen waarom iemand verslaafd raakt, liggen bij het middel dat gebruikt wordt, de persoon zelf en de maatschappij. We noemen dat ook wel de drie M’s: middel, mens en maatschappij. Het middel is hier geen drug, maar internet. Internet biedt een aantal mogelijkheden waardoor het verslavend kan werken zoals:

  • Onmiddellijke bevrediging van bepaalde menselijke behoeften zoals sociaal contact, erkenning, status en prestige.
  • Mogelijkheid om te vluchten in virtuele wereld waarin alles mogelijk is en waar je kunt ontsnappen aan je dagelijks problemen
  • Anonimiteit en lage kosten.

Bepaalde mensen blijken vatbaar voor verslaving. Het gaat dan met name om mensen die weinig zelfvertrouwen hebben, eenzaam zijn en last hebben van verlegenheid (6). Ook zijn mensen die extra gevoelig zijn voor de beloningen die internet geeft en hun impulsen moeilijk kunnen controleren vatbaarder voor internetverslaving (2).

Tenslotte speelt ook de omgeving een rol. Zijn er voldoende alternatieven voor amusement? En worden er bijvoorbeeld door de maatschappij of directe omgeving regels aan games gesteld?

Test je gedrag op internet

In de VS heeft het Center for On-Line Addiction een lijst met 20 vragen ontwikkeld, die problematisch internetgedrag signaleert. Deze internet test kun je op deze site doen.

Hulp

Wil je minderen, dan kun je eerst proberen op eigen kracht te minderen. Mocht je niet op eigen kracht kunnen minderen, dan kun je contact opnemen met de hulpverlening. De hulpverlening voor internetverslaving is dezelfde als bij andere verslavingen.

Dat betekent dat aan de volgende punten aandacht wordt besteed:

  • Voor- en nadelen bepalen. Om gemotiveerd te blijven om te minderen of te stoppen is het belangrijk om goed na te gaan wat de nadelen zijn van het internetten en wat de voordelen zijn van het stoppen of minderen.
  • Doel bepalen. Het is belangrijk om aan te geven op welke datum je wilt minderen of stoppen en als je wilt minderen met hoeveel.
  • Zelfcontrolemaatregelen nemen. Bij minderen of stoppen kun je een aantal maatregelen nemen, die je helpen om je te gedragen zoals je wilt.
  • Zo kun je met jezelf afspreken niet voor 22.00 uur ’s avonds te internetten en het niet langer te doen dan 1,5 uur. Ook kun je afspreken dat je een goede vriend belt als je langer op internet zit of dat je een aantal vrienden vertelt dat je wilt stoppen.
  • Omgaan met riskante situaties. Er zijn situaties waarin de neiging om te gaan internetten groot is. Het is belangrijk deze situaties te kennen, omdat je je er dan op kunt voorbereiden.

 

Bronnen

  1. Kerncijfers Verslavingszorg 2015. Stichting IVZ.
  2. Meerkerk, G. Internet verslaving. In Drugs en Alcohol. Gebruik, misbruik en verslaving, Houten 2008.
  3. Nichols, L. et al. Psych of addictive behaviours. 2004
  4. Wang, W. Intern Journ of Human Comp studies. 2001
  5. Leung, L. CyberPsychology & Behaviour. 2004
  6. Factsheet: Het (mobiele) gebruik van sociale media en games door jongeren, IVO 2013.
  7. Lemmens, J. Causes en Consequences of pathological gaming. Universiteit van Amsterdam november 2010

 

Versie: mei 2019

Hoeveel mensen in Nederland zijn verslaafd en hoeveel zijn er in behandeling?

Hieronder vind je een tabel met het aantal verslaafden in Nederland. De cijfers van cliënten in behandeling zijn van 2015 (1). De cijfers over drugsgebruikers of verslaafden van cocaïne, amfetamine, xtc en GHB zijn een zeer ruwe schatting.

Bij alcohol en cannabis zijn niet alleen de verslaafden geteld, maar ook de mensen die het middel misbruiken. In totaal zijn er in Nederland ongeveer 2 miljoen mensen die verslaafd zijn of een middel misbruiken.

Aantal verslaafden/misbruikers in Nederland en aantal in behandeling:

Stof Aantal verslaafden/misbruikers Aantal in behandeling
Alcohol 477.000 29.374
Tabak 539.000 809
Cannabis 70.000 10.816
Snuifcocaïne 26.857 3.866
Crack 11.200 3.429
Heroïne 14.000 9.093
Gokken 79.000 2.186
Speed (amf) 6.700 1.794
Xtc 420 122
GHB 3.160 837
Medicijnen (voornml. benzo’s) 600.000 839
Internet- gamen 16.000 537
Overig 1.121 1.119
Totaal 1.785.758 64.821

Toelichting cijfers

Alcohol

In 2007-2009 is in het NEMISIS onderzoek gedaan naar het voorkomen van alcoholverslaving in de bevolking tussen 18 en 64 jaar (2). Hiervoor is de DSM IV gebruikt. 82.400 mensen zijn verslaafd.

De DSM IV spreekt ook van alcoholmisbruik. 395.000 mensen misbruiken alcohol. Misbruik wil zeggen dat je wel allerlei negatieve gevolgen van alcohol ondervindt, maar er is nog geen sprake van gewenning en het optreden van onthoudingsverschijnselen bij stoppen.

Tabak

In 2016 is een bevolkingsonderzoek gedaan naar het gebruik van alcohol, drugs en tabak. Toen rookte ongeveer een vijfde (18,6%) van de bevolking dagelijks. 4,1% van de bevolking rookt meer dan 20 sigaretten per dag. Deze groep zou je verslaafd kunnen noemen (3). Dat zijn 539.000 mensen vanaf 18 jaar. Reken je alle dagelijkse gebruikers tot de verslaafden dan kom je aan de 2,5 miljoen mensen.

Cannabis

In 2007-2009 is in het NEMESIS onderzoek bekeken hoeveel mensen aan cannabis verslaafd zijn. Het aantal wordt geschat op 29.300 mensen ofwel 0,3% van de bevolking tussen 18 en 64 jaar (2). Bij mannen ligt het percentage op 0,4% en bij vrouwen op 0,1%.

De DSM IV spreekt ook van misbruik. 40.200 mensen misbruiken cannabis. Misbruik wil zeggen dat je wel allerlei negatieve gevolgen van cannabis ondervindt, maar er is nog geen sprake van gewenning en het optreden van onthoudingsverschijnselen bij stoppen.

Cocaïne

Het aantal verslaafden aan cocaïne in Nederland is niet bekend. Een schatting levert het volgende op.

Crack

Veel mensen die problematisch opiaten (heroïne) gebruiken, gebruiken ook crack (4). Naar schatting zijn er 14.000 mensen die problematisch opiaten gebruiken. Hiervan gebruikt ongeveer 80% ook problematisch crack. Dit zijn ongeveer 11.200 mensen.

Snuifcocaïne

Het aantal mensen in Nederland dat aan snuifcocaïne verslaafd is kan geschat worden door bij andere drugs te kijken naar welk percentage van de problematische gebruikers nu eigenlijk in behandeling komt. Uit bevolkingsonderzoek is bekend hoeveel problematische drinkers, blowers en gokkers er zijn.

Bij alcohol zijn er 82.000 mensen die verslaafd zijn en 395.000 die alcohol misbruiken. In totaal 477.000. Hiervan komen er 30.764 in behandeling ofwel 6,4%.
Bij cannabis zijn er 30.000 mensen die verslaafd zijn en 40.000 mensen die cannabis misbruiken. In totaal 70.000. Hiervan komen er rond de 10.000 in behandeling ofwel 14%.
Bij gokken zijn er 20.000 mensen in Nederland die verslaafd zijn. Hiervan komen er 2.234 in behandeling of wel ongeveer 10%
Blijkbaar zoekt 5% tot 14% van de problematische gebruikers een behandeling. Het aantal problematische gebruikers die cocaïne snuiven kennen we niet. Wel het aantal snuivers dat behandeling zoekt. In 2014 zochten 7.419 mensen een behandeling voor cocaïne. 50% van de groep gebruikte snuift cocaïne, 50% rookte crack. Er hebben zich dus 3.760 mensen aangemeld die de cocaïne snoven. Deze 3.760 mensen vormen tussen de 5 tot 14% van de problematische groep gebruikers. Gaan we op 14% zitten dan zou dat beteken dat het aantal verslaafden en misbruikers van snuifcocaïne op 26.857 ligt.

Tel hier het aantal crack gebruikers bij op en je komt op 38.057.

Heroïne

Het aantal problematische opiaatgebruikers in Nederland wordt geschat op 14.000 (4). 80% van deze groep gebruikt ook crack.

Gokken

In 2016 is door Intraval onderzoek gedaan naar de omvang van verslavingsproblematiek. 79.000 mensen zijn probleemspelers en zeer waarschijnlijk gok- of kansspelverslaafd. 95.700 mensen speelt op een riskante manier (5).

Amfetamine (speed)/xtc

Het aantal amfetamine- en xtc-verslaafden in Nederland is onbekend. Xtc is nauwelijks verslavend. Amfetamine wel. De cijfers die in de tabel genoemd zijn, zijn gebaseerd op de aanname dat 25% van het werkelijk aantal verslaafden in behandeling is.

GHB

Het aantal GHB-verslaafden in Nederland is onbekend. Wel lijkt het erop dat het aantal GHB-verslaafden is toegenomen (4). De cijfers die in de tabel genoemd zijn, zijn gebaseerd op de aanname dat 25% van het werkelijk aantal verslaafden in behandeling is.

Slaap- en kalmeringsmiddelen

In 2005 werden aan 1,9 miljoen Nederlanders slaap en kalmeringsmiddelen voorgeschreven. Bij een derde van hen gaat het om langdurig gebruik (meer dan 3 maanden). Als je deze groep verslaafd noemt zou dat om een groep van 600.000 gaan (6). Bij de cijfers over het aantal mensen in behandeling, gaat het om benzodiazepinen, barbituraten, psychofarmaca en overige medicijnen.

Internetgamen

Mensen kunnen niet alleen verslaafd raken aan middelen, maar ook aan bepaalde activiteiten. Hiervan is de grootste groep verslaafd aan internetgamen. Ongeveer 1,5% van jongeren tussen 13 en 16 jaar kan beschouwd worden als gameverslaafde (7). Dit komt neer op 12.000 jongeren. Van het aantal hulpzoekers is 82% jonger dan 25 jaar. Als je die 12.000 verslaafde jongeren ziet als 75%, komt er nog 25% ofwel 4.000 mensen bij. Dit komt neer op ongeveer 16.000 problematische internetgamers.

Totaal

Totaal zijn rond de 2 miljoen mensen in Nederland verslaafd. In 1.677.363 gevallen gaat het hierbij om de legale middelen alcohol, tabak en slaap- en kalmeringsmiddelen.

 

* De verslaafden aan crack zijn niet meegeteld. Dit is immers dezelfde groep als de heroïneverslaafden.

 

Bronnen:

  1. Kerncijfers 2015, SIVZ (2016).
  2. Nemisis 2- 2007-2009. Trimbos Instituut.
  3. Nationaal Prevalentie Onderzoek Middelengebruik 2009: De kerncijfers, IVO (2009).
  4. NDM 2017, Trimbos Instituut.
  5. Modernisering kansspelbeleid, Intraval (2016).
  6. Noorlander, E. Misbruik van en verslaving aan medicatie. In: Drugs en alcohol. Gebruik, misbruik en Verslaving.
  7. vVn Rooij et al., 2011.

 

Versie: januari 2019

Waarom is verslaving een hersenziekte?

Bij het ontstaan van verslaving zijn verschillende delen van de hersenen betrokken:

  • Het beloningscentrum. Dit centrum in de hersenen zorgt ervoor dat je je lekker voelt.
  • Het geheugen. Het geheugen zorgt ervoor dat je positieve ervaringen herinnert.
  • De nieuwe hersenen. Een deel van de nieuwe hersenen zorgt ervoor dat niet meteen toegegeven wordt aan allerlei verlangens.

Bij mensen die een vergroot risico op verslaving lopen en bij verslaafden functioneren deze delen van de hersenen anders of minder goed. Sommige medicatie kan op deze delen van de hersenen ingrijpen.

Het beloningscentrum

Het beloningscentrum in de hersenen zorgt ervoor dat bepaalde gedragingen met een prettig gevoel beloond worden. Dit zijn vooral gedragingen die voor het voortbestaan van de soort van belang zijn zoals eten en seksuele activiteit. Het beloningscentrum zit in de middenhersenen. De middenhersenen zijn ook betrokken bij instincten, verlangens, dorst, hongergevoel en emoties als woede en angst.

Alcohol en drugs zijn in staat om het beloningscentrum op een zeer krachtige manier te prikkelen. Om die reden ga je je na gebruik van drugs lekker voelen.

Dopamine
Het beloningscentrum wordt geprikkeld door een bepaald stofje in de hersenen. Dit stofje heet dopamine. De meeste drugs zorgen ervoor dat dopamine op een directe of op een indirecte manier afgegeven wordt. De afgegeven dopamine wordt opgevangen door zogenaamde dopamine receptoren.

Genen
Nu kan een bepaald gen ervoor zorgen dat er minder dopaminereceptoren zijn. Het beloningscentrum functioneert dan minder goed waardoor iemand minder goed in staat is te genieten. Bij een minder goed functionerend beloningscentrum zal het gebruik van drugs bij de betrokken persoon een zeer krachtige en positieve ervaring opleveren. Hierdoor zijn zij vatbaarder voor verslaving. Deze genetische structuur is erfelijk bepaald.

Afname receptoren door frequent gebruik
Maar er is nog iets. Door frequent gebruik van drugs neemt het aantal dopaminereceptoren af. Hierdoor zal meer gebruikt moeten worden om het oorspronkelijke effect nog te kunnen voelen. Zo kan langdurig gebruik blijvende veranderingen in het brein veroorzaken.

Er zijn dus twee redenen waarom verslaafden minder dopaminereceptoren hebben:

  • Genetisch bepaald;
  • het voortdurende gebruik.

Cortex (licht paars); beloningscentrum (nucleus accumbens; links onder groen); middenhersenen (boven de kleine hersenen)

Het geheugen

Het positieve gevoel na gebruik (en de omstandigheden waaronder dit gebruik plaatsvindt) wordt door de middenhersenen in het geheugen opgeslagen. Het vormen zeer krachtige herinneringen die later een sterke trek of verlangen kunnen oproepen. Hierdoor ligt terugval in gebruik op de loer. De krachtige manier waarop de herinnering aan druggebruik door de middenhersenen wordt opgeslagen, betekenen in zekere zin een verandering van de hersenen.

De nieuwe hersenen

De nieuwe hersenen of wel de neocortex vormen het rationele deel van de hersenen. Een deel van de cortex heeft tot taak de conflicten tussen verlangens (verlangen naar het effect en de roes van drugs) enerzijds en rationele overwegingen (ik moet morgen werken) anderzijds in goede banen te leiden. De middenhersenen zullen willen toegeven aan dit verlangen. De nieuwe hersenen zullen dit willen voorkomen. Bij mensen die afhankelijk zijn functioneert de neocortex minder goed. Door het voortdurende gebruik kan dit steeds minder goed functioneren.

Conclusie

Door een minder goed functionerend beloningssysteem (voor een deel genetisch bepaald) en een minder goede cortex zijn mensen vatbaarder voor verslaving. Bovendien veranderen door het gebruik de hersenen: er komen minder dopaminereceptoren en er ontstaan krachtige herinneringen. Door deze veranderingen in de hersenen raakt iemand nog vatbaarder.

Bekijk ook de animatie drugs in de hersenen.

 

Versie: september 2019

Welke opvattingen zijn er over verslaving?

Over verslaving kun je op verschillende manieren denken. De manier waarop over verslaving gedacht wordt bepaalt ook de aanpak. Er zijn de volgende opvattingen of modellen:

  • Het morele model
  • Het farmacologische model
  • Het psychiatrische model
  • Het sociale model
  • Het medische model
  • Het biospsychosociale model
  • Het gedragtherapeutische model
  • Het hersenziekte model
  • Het aanvaardigsmodel.

Het morele model

Het morele model gaat ervan uit dat verslaving ontstaat door een zwakke wil of morele zwakte. Verslaafden zijn zondig of schuldig.

De aanpak van verslaving moet in dit model vooral van politie en justitie komen.

Het farmacologische model

Het farmacologische model gaat geheel uit van de stof. Het is de drug die mensen verslaafd maakt. De drug zorgt ervoor dat zich tolerantie ontwikkelt en mensen last krijgen van onthoudingsverschijnselen.

De aanpak moet gericht zijn op het voorkomen dat mensen in aanraking komen met de stof. Drooglegging, het verbod op drugs en de ‘war on drugs’ zijn gebaseerd op dit model.

Het psychiatrische model

Het psychiatrische model ziet verslaving als een symptoom van een onderliggende stoornis.

De aanpak moet gericht zijn op het wegnemen van de stoornis.

Het sociale model

Het sociale model ziet verslaving als een symptoom van een relatie stoornis tussen mensen of als een reactie op stress of maatschappelijke omstandigheden.

De aanpak moet gericht zijn op het betrekken van de familie bij de behandeling of op het veranderen van de maatschappij.

Het medische model

Het medische model ziet verslaving als een lichamelijke aandoening. Verslaving is het gevolg van een lichamelijke overgevoeligheid.

De aanpak moet gericht zijn op het volledig stoppen met gebruik (abstinentie). Voor mensen met een verslaving is gebruik niet meer mogelijk. De AA en het 12 stappen Minnesotamodel zijn gebaseerd op dit model.

Het gedragstherapeutische model

Het gedragstherapeutische model ziet verslaving als aangeleerd gedrag. De positieve effecten van alcohol of drugs vergroot de kans dat opnieuw gebruikt wordt waardoor een verslaving ontstaat. Het verlangen naar het effect is belangrijker bij het ontstaan van verslaving dan de vroege ervaringen uit de jeugd.

De aanpak moet gericht zijn op het afleren van het verslavingsgedrag. De kortdurende therapie (4-12 gesprekken) in de verslavingszorg is gebaseerd op dit model. Ook de online zelfhulpprogramma’s en de online behandeling zijn op dit model gestoeld.

Het biopsychosociale model

Het biopsychosociale model gaat ervan uit dat verslaving ontstaat door het gelijktijdig werkzaam zijn van verschillende factoren, namelijk:

  • een biologische vatbaarheid
  • stoornissen in de persoonlijke ontwikkeling
  • maatschappelijke factoren.

Iemand kan bepaalde genen hebben waardoor verslaving makkelijker ontstaat. Een stoornis in iemands persoonlijke ontwikkeling kan een verslaving bevorderen. Negatieve invloeden van uit de omgeving zoals gebrek aan warmte, seksueel misbruik kunnen een rol spelen bij het ontstaan van verslaving.

De aanpak moet gericht zijn op meerdere interventies: medicatie, psychotherapie en verbetering van sociale omstandigheden.

Het hersenziekte model

Het hersenziekte model ziet verslaving als een hersenziekte.

De hersenen van mensen met een verslaving functioneren anders. Het centrum dat zorgt voor prettige gevoelens (beloningscentrum) functioneert minder goed. Drugs prikkelen dit centrum op een zeer heftige manier en zorgen voor een zeer sterke ervaring die men niet meer vergeet. Ook kan het vermogen om met sterke verlangens om te gaan, bij de een minder goed functioneren als bij de ander.

De aanpak moet gericht zijn op de ontwikkeling van medicatie die de werking van de hersenen kan beïnvloeden.

Het aanvaardingsmodel.

Het aanvaardingsmodel ziet verslaving als een aandoening die men moet accepteren.

De aanpak moet gericht zijn op het beperken van de risico’s van het gebruik. Het heeft geen zin om te proberen iemand van zijn verslaving af te helpen. Het verstrekken van heroïne en projecten als spuitomruil werken vanuit deze visie.

Op dit moment wordt vooral uitgegaan van het biopsychosociale model en het hersenziekte model.

 

Versie: mei 2019

 

Waarom blijven mensen verslaafd?

Mensen blijven verslaafd omdat verslaving een stoornis of ziekte is die door het voortdurende gebruik continu gevoed wordt. Verslaving kan de hersenen veranderen. Het beloningscentrum gaat steeds slechter functioneren en het vermogen om impulsen te controleren gaat steeds verder achteruit (zie de vraag: is verslaving een hersenziekte).

Een verslaving kan zich op zo’n manier ontwikkelen dat zij helemaal los komt te staan van de oorspronkelijke reden waarom ooit met drinken of gebruik begonnen werd.

Mensen kunnen door hun gebruik in een spiraal naar beneden komen. Het gebruik brengt allerlei veranderingen en problemen met zich mee. Deze veranderingen en problemen zijn voor de gebruiker reden om opnieuw te gaan gebruiken. Hierdoor worden de problemen alleen maar groter en wordt steeds meer gebruikt.

Aan verslaving liggen een aantal vicieuze cirkels ten grondslag. Van Dijk heeft dit beschreven voor alcohol. Er zijn vier vicieuze cirkels te onderscheiden:

De farmacologische vicieuze cirkel

Het lichaam en de hersenen van de gebruiker passen zich aan de dagelijkse hoeveelheden alcohol aan. Hij ontwikkelt tolerantie en krijgt bij minderen of stoppen ontwenningsverschijnselen. De ontwenningsverschijnselen zijn redenen om weer te gaan gebruiken. Hierdoor verdwijnen de ontwenningsverschijnselen voor even, maar komen al snel in ergere vorm terug.

Er wordt opnieuw gebruikt waardoor…. enz, enz. De behoefte aan alcohol wordt door de farmacologische cirkel alleen maar groter.

De psychische vicieuze cirkel

De gebruiker ervaart de roes van alcohol als positief. Deze roes en de omgeving waarin hij gebruikte vormen een krachtige herinnering. Deze herinnering zorgt ervoor dat de neiging om opnieuw te gaan gebruiken groot is.
Door het gebruik ontstaan schuld- en schaamte gevoelens. Deze gevoelens worden als onaangenaam beleefd. De reactie op onaangename gevoelens is opnieuw gebruiken of drinken. Hierdoor nemen de deze gevoelens alleen maar toe, waardoor er weer opnieuw gebruikt wordt. Enz, enz.

De behoefte aan alcohol wordt door de psychische cirkel alleen maar groter.

De sociale vicieuze cirkel

Het drinken leidt tot allerlei problemen. Ruzies met vrienden/familie en werk. Soms ook problemen met politie en justitie. Uiteindelijk ervaart een verslaafde steeds meer dat hij afgewezen wordt en komt hij steeds meer alleen te staan. Deze problemen vormen op hun beurt weer redenen om te drinken, waardoor de problemen alleen maar groter worden.

‘Drink je omdat je het moeilijk hebt of heb je het moeilijk omdat je drinkt’ was een leus waarmee de Jellinek een aantal jaren terug campagne voerde. De leus verwoorde de sociale vicieuze cirkel waarin verslaafden terecht kunnen komen.

De cerebrale cirkel

Door het vele drinken kunnen ook de hersenen aangetast worden. Het beloningscentrum wat bij verslaafden al vaak minder goed functioneert gaat door het voortdurende gebruik nog slechter functioneren. Hierdoor voelen ze zich vaak slecht. Ook het functioneren van de cortex traktaat door het vele gebruik verder achterop. Hierdoor wordt het voor de verslaafde steeds moeilijker om weerstand te beiden aan de impuls om te drinken. Hierdoor raken de hersenen weer verder aangetast, waardoor de kans dat de gebruiker zal stoppen alleen maar kleiner wordt.

 

Versie: juni 2019

 

Waarom wordt de een wel verslaafd en de ander niet?

Of je van een drug afhankelijk raakt hangt af van vier factoren. Op de meeste factoren kunnen mensen verschillen waardoor de één een grotere kans heeft om verslaafd te raken dan een ander. De factoren zijn:

  • De eigenschappen van de drug;
  • Je lichamelijke constitutie;
  • Je persoonlijke eigenschappen;
  • Je sociale en maatschappelijke situatie.

Zinberg (1984) noemde deze factoren drug, set en setting. Set is dan nog onder te verdelen in lichamelijke constitutie en persoonlijke eigenschappen.

Eigenschappen van het middel

Sommige drugs zijn meer verslavend dan andere. Sommige drugs hebben een sterker effect dan andere. Er zijn drugs waarbij je snel tolerantie en ontwenningsverschijnselen ontwikkelt en er zijn drugs waarbij dat veel langzamer gaat. Heroïne, basecoke (crack) en tabak zijn de meest verslavende drugs.

Ook de toedieningswijze heeft te maken met kans op verslaving. Roken en spuiten zijn manieren die eerder tot verslaving leiden dan eten of slikken. Tenslotte speelt de mate van gebruik een belangrijke rol.

Lichamelijke constitutie

Steeds meer wordt duidelijk dat het ontstaan van verslaving te maken heeft met het functioneren van onze hersenen. Het gaat hierbij om:

  • het functioneren van het beloningscentrum
  • het functioneren van de controle mechanismen over impulsen.

Het beloningscentrum kan bij de een minder goed functioneren dan bij de ander. Bepaalde genen kunnen ervoor zorgen dat iemand een gering aantal dopaminereceptoren heeft. Het gebruiken van drugs zal al snel een grote invloed hebben waardoor de kans op herhaling van gebruik groot is.

Het vermogen om met krachtige impulsen om te gaan dat gelegen is in de frontaalkwab, kan minder goed functioneren. Ook hierin kunnen mensen verschillen. De manier waarop je hersenen functioneren is erfelijk. Als een van je ouders alcoholist is, is de kans dat jij ook alcoholist wordt 34% groter (1).

Persoonlijke eigenschappen

Iemands persoonlijke eigenschappen of het al of niet hebben van persoonlijke problemen kunnen ook van invloed zijn op het verslaafd raken.

Bijvoorbeeld het op een sterke manier ervaren van negatieve gevoelens, zonder deze te kunnen hanteren, kan een rol spelen bij het ontstaan van verslaving. Als zo iemand ontdekt dat gebruik van alcohol of drugs een tijdelijke verlichting kunnen geven, zal hij steeds vaker gaan gebruiken. Alcohol en drugs zijn voor hem dan ook extra riskant.

Verder zullen alcohol en drugs, bij iemand die weinig hobby’s of interesses heeft, een grotere kans maken om een plaats te veroveren, dan bij iemand die voortdurend veel te doen heeft. Problemen zijn ook riskant zeker als gebruikt wordt om in stemming te komen waarbij je deze problemen minder voelt.

De sociale en maatschappelijke situatie

De sociale situatie van iemand kan ook een belangrijke rol spelen bij het al dan niet verslaafd raken. Het al of niet hebben van mensen die om je geven, het opgroeien in een stressvolle omgeving, het al of niet aanwezig zijn van sportclubs, kansen op onderwijs en werk kunnen een rol spelen bij het ontstaan van verslaving.

Al deze factoren dragen bij aan het ontstaan van verslaving. Scoor je goed op een factor (bijvoorbeeld persoonlijke eigenschappen), dan kun je wat meer risico lopen bij een andere factor.Een riskante drug als cocaïne zal dan pas vat op je krijgen wanneer ook de sociale en maatschappelijke situatie heel slecht is.

 

Versie: juni 2019

ISO 9001 HKZ

Disclaimer | Privacy- en Cookiebeleid | © 2020 Jellinek - Alle rechten voorbehouden | Realisatie: Lemon

Arkin