Bij de tabjes hierboven vindt u informatie over de puberteit en over verschillende opvoedingstijlen.  Welke stijl heeft u ?

Het woord puberteit stamt af van het Latijnse pubes (schaamhaar) en pubertas:de tijd dat een jongere zich ontwikkelt tot volwassene.

Dit is de periode tussen het 11e en het 18e jaar. De puber is geen kind meer, maar ook nog niet volwassen. Het kind zit 'tussen servet en tafellaken'. Je kunt in deze periode vaak moeilijk de leeftijd van pubers inschatten.Dit heeft te maken met veranderingen op vele gebieden; lichamelijk, verstandelijk, emotioneel en sociaal.

De veranderingen verlopen niet altijd even gelijkmatig. Je dochter kan bijvoorbeeld lichamelijk al flink ontwikkeld zijn, terwijl ze emotioneel eigenlijk nog een kind is. Het omgekeerde kan ook. Al deze veranderingen kunnen een kind onzeker maken.

Lichamelijke veranderingen

In de puberteit zie je een echte groeispurt. Binnen enkele weken is een broek al weer te klein en een truitje te smal. Pubers vallen over hun eigen benen en kunnen nauwelijks stilzitten, behalve voor de TV. Dat groeien kost veel energie. Daarom willen ze veel uitslapen, veel eten en veel op de bank hangen. 

Niet alleen groeien ze veel, ze krijgen ook meer spieren en meer vet. Meisjes groeien het meest tussen hun 11e en 13e jaar. Ze gaan vet opslaan op heupen, billen, bovenbenen, borst en bovenarmen. Ze krijgen een echt vrouwenlijf. Ze worden geslachtsrijp; worden ongesteld en kunnen kinderen krijgen. Ze zijn een tijdje groter en zwaarder dan jongens van hun leeftijd.

Jongens doen wat langer over het groeien. Het snelst groeien ze tussen hun 12e en hun 15e jaar. Daarna gaat het wat rustiger door. Schouders worden breder en ze krijgen een echt mannenlijf. Ze krijgen zaad en meestal merken ze dat door een zaadlozing 's nachts. Ze kunnen nu kinderen verwekken.

Hormonen spelen een belangrijke rol bij deze veranderingen. Voor een puber is het niet altijd even gemakkelijk te wennen aan zo'n nieuw lijf. Ook ongesteld worden gaat bij de een met veel meer pijn en bloedverlies gepaard dan bij de ander.

Een puber krijgt ook seksuele gevoelens die zeer hevig kunnen zijn. Als ouders noem je het gekscherend wel eens kalverliefde, maar pubers denkt daar heel anders over, voor hen is het zeer serieus!

Veranderingen in denken

Kinderen vanaf 11 jaar ontwikkelen een andere manier van denken.

• Ze kunnen meer verbanden leggen en hoeven niet alles meer te zien om het te begrijpen.
• Ze zijn in staat tot meer inzicht en overzicht.
• Ze gaan eigenschappen in anderen ontdekken en vinden mensen inspirerend, hopeloos of kinderachtig.
• Niets spreekt meer vanzelf.
• Over alles moet gediscussieerd worden.
• Pubers bekijken alles vanuit zichzelf.
• Zij zijn het middelpunt van de wereld.
• Een meisje dat ongesteld is, heeft het idee dat de hele wereld haar maandverband ziet, ook al kan dat niet door haar kleding.
• Een jongen die een keer bloost, denkt dat iedereen dat na weken nog weet.
• Ze snappen vaak ook niet waarom ouders zich druk maken over vuile kleren die niet in de was gedaan zijn. Afspraken of huiselijke taakjes als afwassen of de vuilniszak buiten zetten vergeten ze.
• Ze hebben veel belangrijker zaken aan hun hoofd; zichzelf en hun relatie tot hun omgeving.

Wie ben ik

Pubers ontdekken ineens dat de wereld groter is dan het eigen gezin en groep 8. Allerlei nieuwe vragen komen op hen af: wie ben ik, wat kan ik, wat wil ik, wat vind ik. Wat vinden mensen om me heen van mij. Van wie hou ik: van jongens of van meisjes. Daar kan een puber heel onzeker van worden.

Mensen waar ze eerst tegen opkeken, zoals bv. ouders of leerkrachten, vinden ze nu vreselijk ouderwets of oninteressant.
Pubers ontwikkelen zich door ervaringen die zij thuis, op school, met vrienden en in de maatschappij opdoen. 

Een puber gaat experimenteren, beleven wat er te beleven valt en uitzoeken welke consequenties zijn daden hebben. Langzaam maar zeker leren ze wat ze prettig vinden; van welke muziek ze houden, welk drankje ze lekker vinden, dat ze het liefst alleen op hun kamer zitten, dat ze geen kantoorbaan willen, dat ze zich Nederlander én Marokkaan voelen enz. Ook leren zij over zichzelf door de manier waarop anderen op ze reageren en/of oordelen.

Voor de ontwikkeling van een persoon zijn positieve ervaringen belangrijk, maar ook tegenslagen horen erbij. Door tegenslagen leer je je grenzen kennen of leer je dat je dingen anders moet doen.

De vriendengroep

Pubers zoeken leeftijdgenoten op. Ze willen contacten leggen, nieuwe dingen meemaken, spannende dingen doen, de wereld verkennen, verliefd worden etc. Ouders zijn in deze periode niet zo in trek.

Pubers onder elkaar begrijpen beter wat ze doormaken. Daarom zoeken ze steun bij elkaar en willen ze ervaringen met elkaar delen. Ze hoeven elkaar niet zoveel uit te leggen en krijgen minder commentaar. Pubers willen graag bij een groep horen waar ze zich thuisvoelen. Daar hebben ze veel voor over; spijbelen op school en zelfs straf van ouders.Omgaan met leeftijdgenoten is belangrijk voor de verdere ontwikkeling tot volwassene.Ze doen sociale vaardigheden op; hoe vraag je een meisje, wat vertel je wel en niet, hoe gedraag je je op een feest. Door in een groep te zitten leren pubers veel over zichzelf en anderen; van wie krijg je steun, wat kun je van vrienden verwachten, wat verwachten ze van jou, wie is te vertrouwen enz. Toch zoekt niet iedere puber steun bij een vriendengroep. Sommigen zoeken liever alleen hun weg.

Geen puber hetzelfde

Eigenlijk is geen puber hetzelfde. Uiterlijk is voor iedere puber belangrijk, maar de een gebruikt graag veel make-up, terwijl de ander meer van naturel houdt. De een verdrinkt zich in de liefde, de ander houdt het onder controle. Ook de houding ten opzichte van school kan zeer verschillen; van spijbelen en genieten tot leren en snel de school afmaken. Experimenteren met drugs doen ook niet alle pubers; de een wil alles uitproberen en niets is te dol, anderen houden zich verre van alcohol en drugs.

Gezin

Met een puber in het gezin is het hele gezin een beetje in de puberteit. Pubers willen zich sterk onderscheiden van hun jongere broers en zussen. Ze willen later naar bed, gezag afdwingen, aandacht voor hun verhalen enz. 
Ze nemen meer afstand van hun ouders, bijvoorbeeld ook wat betreft knuffelen of een nachtzoen. Regels worden overtreden of in hun voordeel uitgelegd. Ze willen meer privacy; de deur van de badkamer en hun eigen kamer gaat op slot. En zijn ouders een avondje weg, dan is de voorraad chips en drank vaak danig geslonken want...ze hadden honger en dorst.

Tot slot

Als u zich als ouder realiseert dat de puberteit een periode is die niet alleen voor u, maar ook voor uw kind lastig en moeilijk is, kunt u er zich misschien wat minder druk om maken.

Probeer uw kind ondanks alles toch te steunen. Dit is belangrijk in het ontwikkelen van de eigenwaarde en het zelfvertrouwen van uw kind. 

Probeer te kijken naar de dingen die wel goed gaan en geef ze daar af en toe ook een complimentje voor. Maar geef ook heel duidelijk grenzen aan. Ook daar hebben ze in deze tijd behoefte aan. Dan is het niet alleen kommer en kwel. Want je kunt ook vreselijk lachen met pubers....over de rake opmerkingen, de smakelijke grappen, de stoere verhalen.

En het is toch heerlijk als uw mening wordt gevraagd nadat ze uren voor de spiegel hebben gestaan. Bedenk als ouder hoe het ook alweer voor uzelf was toen u puberde en kijk hoe uw kind uitgroeit tot een prachtig mens. Die puberteit wilt u dan voor geen goud missen.

* Bewerkt uit: Wat nou... pubers, voor ouders die willen opvoeden en loslaten.
NIZW Utrecht, bestelnummer E 22541
Tel 030 230 66 07 Fax 030 230 64 91

Opvoeden wordt wel eens de zwaarste baan genoemd die er is.

Er is geen opleiding voor, je werkt 24 uur per dag en krijgt er slecht voor betaald.
Hier zit wel een kern van waarheid in.

Een opleiding is er inderdaad niet voor.
U moet het doen met uw eigen opvoeding, met de dingen die er om u heen gebeuren, uw eigen karakter en het karakter van uw kind.

Misschien waren uw eigen ouders wel vreselijk streng en die van een vriendinnetje veel makkelijker.
U heeft toen misschien wel gedacht...als ik later ouder ben, dan wil ik niet zo streng zijn, dan mogen mijn kinderen veel meer.

En nu u zelf ouder bent staat u zelf voor dit soort beslissingen. Nu moet u kiezen of u streng moet zijn of dat u de touwtjes wat kunt laten vieren, of u ze hun zin moet geven of juist straffen. En misschien moet u bij uw oudste zoon wel streng zijn, terwijl u bij uw dochter wat makkelijker kunt zijn.
Misschien herkent u zichzelf wel in een van de opvoedingsstijlen die hieronder beschreven staan.

Grofweg zijn er 3 manieren van opvoeden te onderscheiden:

1. De autoritaire of de je-doet-wat-ik-zeg manier

De ouders zijn de baas en zij nemen de beslissingen: naar welke school hun kind gaat, of een puber wel of niet naar een feestje mag en hoe laat die dan thuis moet komen enz.
In zo'n gezin zijn veel afspraken en regels waar de kinderen zich aan moeten houden.

De kinderen zelf hebben niets in te brengen.
Uit school moeten ze direct naar huis komen en huiswerk maken.
Als ze te laat zijn volgt er straf.
Dan mogen ze bijvoorbeeld de volgende dag de deur niet uit. Wat een kind voelt is niet zo belangrijk.
Met gevoelens koop je niets in deze maatschappij, er zal gewerkt moeten worden.

2. De toegevende of de alles-mag manier

Deze ouders zijn gemakkelijk en stellen weinig eisen.
In zo'n gezin mag en kan alles.

Het lijkt wel of de kinderen het voor het zeggen hebben in plaats van de ouders.
Ze mogen zelf bepalen hoe laat ze naar bed gaan, wanneer ze eten, of ze uit willen gaan, hoe laat ze thuiskomen enz.
Regels zijn er nauwelijks dus die kunnen ook niet overtreden worden.
Ook is er weinig toezicht.
Er is wel veel warmte en iedereen kan altijd langskomen. Eigenlijk zijn het vaak ouders die maar toegeven omdat ze geen zin hebben in conflicten.

3. De democratische of de er-zijn-grenzen manier

In zo'n gezin hebben de ouders wel de leiding, maar ze luisteren ook naar wat hun kind te zeggen heeft en houden daar ook rekening mee.
Er zijn wel degelijk regels en afspraken, maar er wordt ook uitgelegd waarom die regel er is. 
En bij het stellen van de regel wordt er rekening gehouden met wat het kind wil.

Misschien herkent u zichzelf wel in een van deze stijlen.
Of denkt u.... ik pas ze alle drie wel toe.
Dat hangt er maar van af waarover het gaat.
Inderdaad is het zo, dat iedere situatie weer anders is dat een kant en klaar antwoord niet vaak voorhanden is.

Een voorbeeld:
Uw dochter van 15 wil met een vriendin op vakantie naar Spanje.
Ondanks het feit dat ze best volwassen is voor haar leeftijd is ze toch nog wel erg jong.
 

Reacties:

Heeft u een aurotitaire manier van opvoeden, dan zult u dit gewoon verbieden.
U vindt haar veel te jong om alleen met vakantie gaan.
Daar valt niet over te praten.
Er is geen sprake van!

Heeft u een toegevende manier van opvoeden dan zult u denken... ach ze is al zo volwassen. 
Ze zal niet in zeven sloten tegelijk lopen en ze zijn ook altijd nog samen.
Als er echt iets aan de hand is kunnen ze altijd bellen.

Bij een democratische manier van opvoeden zult u uitleggen waarom u het niet ziet zitten dat ze met een vriendin alleen op vakantie gaat.
U legt uit waarom u het ook veel te gevaarlijk vindt.
U probeert samen met uw kind te kijken of er andere mogelijkheden zijn om iets leuks met die vriendin te doen.

Het kan zijn dat je heel goed met je kind kunt praten over alcohol en drugs. Misschien vraag je je ook wel eens af waarom dat eigenlijk helemaal niet zo lekker verloopt.

Kinderen onder de 16 jaar hebben duidelijke regels nodig om ervoor te zorgen dat zij geen alcohol gaan drinken. Uit onderzoek blijkt dat strenge regels in de praktijk echt werken.

Overleg met uw partner

Het is belangrijk dat je het samen eens bent over de regel. Spreek van te voren met elkaar af wat de wat de consequentie zal zijn als uw zoon of dochter zich niet aan de regel houden.

Voorbeelden van regels

Kinderen mogen voor hun 16de jaar geen alcohol drinken.
Kinderen mogen niet naar feestjes waar alcohol geschonken wordt.
Kinderen hebben geen toegang tot de drank van hun ouders.
Ouders en oudere kinderen in het gezin geven geen alcohol aan kinderen onder de 16 jaar.
Tijdens feestjes van volwassenen (waar alcohol geschoken wordt) zijn ook altijd alcoholvrije drankjes en versnaperingen aanwezig.

Tips bij het stellen van regels

Stel duidelijke en eenvoudige regels

Stel alleen die je kunt handhaven.
Leg aan je zoon of dochter uit waarom je de regel stelt.
Check of de regel beprepen wordt
Zeg dat de regel altijd geldt dus ook op vakantie, na schooltijd en in het weekend.

Voorbeelden van regels

Kinderen mogen voor hun 16de jaar geen alcohol drinken.
Kinderen hebben geen toegang tot de drank van hun ouders.

Paaij, G. "Volg de blauwe lijn, voetstappen van de liefde". 

Het deels humoristische non-fictie boek behandelt het thema ‘Kan je als ouder spreken van onvoorwaardelijke liefde voor je kind? En zo ja, hoe blijf je dan zelf overeind als je kind een psychiatrische stoornis blijkt te hebben en zich van je afkeert?’ Ouders die ten einde raad zijn, vinden in dit boek misschien antwoord op de vraag waarom hun kind zich zo gedraagt en kunnen hieraan steun ontlenen om zelf overeind te blijven. Website.

Klungers, J Van dalen, W.  "Mag ik ook een glaasje?" Handreikingen bij de opvoeding over alcohol. 

Dit boekje gaat in op thema's als invloed van vrienden, stellen van regels , handhaven van regels en risico's van alcoholgebruik,

Pardoen, J, Pijpers, R. "Mijn kind online." Hoe begeleid je je kind op internet. Amsterdam: SWP 2006

Een boek over hoe je er voor zorgt dat je kind zorgeloos en veilig kan internetten

Bakker, J. den. "Drugs, gokken, alcohol en roken". Een gids voor ouders.

Kampen: Kok, 1995
In dit boekje wordt ingegaan op de redenen van druggebruik door jongeren, de werking en risico's van drugs en gokken. 
Er wordt op een prettig, leesbare manier vertelt wat ouders kunnen doen om problemen te voorkomen of op te lossen.

Kroone, E. "Het puberbrein."

Dit boek legt uit hoe het puberbrein werkt.

Adriaenssens, P. "Van hieraf mag je gaan". Over het opvoeden van tieners

Tiel: Lannoo, 1999
Een handleiding voor ouders en andere begeleiders van tieners om hun opvoedingsdoelstellingen in praktijk te kunnen brengen. Het boek levert ideeën en praktische voorbeelden waar ouders en jongeren samen mee aan de slag kunnen.

Akkermans, M.G.Blokland e.a. "Wat nou....pubers?" Voor ouders die willen opvoeden en loslaten.

Utrecht: NIZW/RVU, 1999
Dit boek biedt inzicht in de puberteit als belangrijke ontwikkelingsfase en bevat daarnaast veel praktische informatie over een groot aantal onderwerpen die in de puberteit spelen. 

As, N van en J.Janssens. "Praten met kinderen". Een boek voor ouders en andere opvoeders

Apeldoorn: Garant, 1995
In dit boekje wordt op een begrijpelijke manier uitgelegd hoe ouders en kinderen met elkaar communiceren en hoe zij met problemen om kunnen gaan.

Bayard, R. "Pubers en hun problemen". Een gids voor ouders/opvoeders.

Baarn: Mingus, 1997
Een op de praktijk gericht boekje dat de ouders stap voor stap leert wat te doen als hun puber gedrag vertoont dat ze liever niet zien.

Gordon, T. "Luisteren naar kinderen". Een nieuwe methode voor overleg in het gezin.

Baarn: Trion, 1993
In dit boek worden belangrijke opvoedingsvaardigheden uitgelegd zoals: beter luisteren en duidelijk zijn. 
Er worden voorbeelden uit de praktijk gebruikt om de vaardigheden toe te lichten.

Compernolle, T. , H. Lootens e.a. "Alles went, ook een adolescent".

Tiel: Lannoo, 1997
Dit boek is voor ouders, leerkrachten en hulpverleners die dagelijks met pubers omgaan. 
Het bevat een beknopte beschrijving van de ontwikkeling die kinderen doormaken tussen 12 en 18 jaar. 
Het beschrijft de pubermanipulaties en biedt praktische tips en vaardigheden voor ouders om daar mee om te gaan. 
Een apart hoofdstuk is gewijd aan pubers met ADHD problematiek.

Grimhuijzen,T. "Omgaan met pubers"

Rotterdam: Ad Donkers, 1994
Dit boek gaat uit van de eigen manier van opvoeden. 
Een vaste lijn bij het opvoeden is belangrijk. 
Je kunt verbeteringen aanbrengen waar dat nodig is. 
Er worden gezichtspunten aangegeven die belangrijk zijn bij de begeleiding van pubers, geïllustreerd met praktische voorbeelden.

Heintz, C. "Handboek positief opvoeden".

Utrecht: Het spectrum, 1999
Informatie over communicatietechnieken die onder andere gebaseerd zijn op principes die ook in managementtrainingen worden overgedragen. 
Met praktische tips voor ouders om op moeilijke momenten de juiste dingen te doen.

Henkart, A.J. en J. Henkart. "Vroeger was je zo lief".

Utrecht: Het Spectrum, 1999
Een boek dat ouders met pubers samen kunnen lezen. 
Er worden handvatten aangereikt om de onderlinge communicatie te verbeteren.

Kohnstamm, R. "Kleine ontwikkelingspsychologie III, de adolescentie".

Houten: Bohn Stafleu Van loghum, 1999
Dit boek gaat over de lichamelijke en geestelijke veranderingen die zich in de adolescentie afspelen. 
Het bevat veel informatie uit theorie en onderzoek.

Rogge, J.U. (1997). "Kinderen hebben grenzen nodig".

Houten: Van Holkema & Warendorf, 1997
Dit boek gaat in op dagelijks voorkomende situaties die stress opleveren. 
Aan de hand van talrijke voorbeelden uit zijn eigen praktijk wordt duidelijk dat kinderen grenzen en regels nodig hebben. 
Er is een evenwicht nodig tussen testreng zijn en te veel toegeven.

Ruigrok, J. "Praten met je kind".

Kampen: Kok/onderwijsadviseurs, 1999
Dit boek gaat over wat er allemaal komt kijken bij communicatie. 
Het is toegespitst op de relatie ouders-kinderen. 
Er wordt uitgelegd hoe vastgelopen gesprekken weer in gang kunnen worden gezet en onbespreekbare onderwerpen bespreekbaar kunnen worden.

Tettero, E. "Pubers".

Amsterdam: Boom, 1998
Dit boekje gaat over onduidelijke communicatie als oorzaak van veel problemen tussen pubers en ouders. 
Aan de hand van oefeningen (onder andere gebaseerd op T. Gordon) kunnen ouders hun vaardigheden voor het omgaan met hun kinderen leren verbeteren.

Uittenbogaard, B., L.Steentjes en M.Westerveld. "Stap voor stap 3, een methode om ouders en jongeren te begeleiden bij opvoedingsvragen".

Utrecht: SWP,2000
In dit boek wordt een aantal thema's behandeld die spelen in de leeftijdsfase van 12 tot 18 jaar. 
De uitwerking is met namen gericht op het geven van individuele begeleiding aan ouders en/of jongeren.

Distelbrink,M. "Opvoeden in Surinaams Creoolse gezinnen in Nederland"
Nijsten, C. Opvoeden in Turkse gezinnen in Nederland.
Pels,T. Opvoeden in Marokkaans gezinnen in Nederland.

Assen: Van Gorcum, 1998
Een serie boeken met de ideeën van ouders over opvoeding. Fragmenten uit interviews met ouders en jongeren geven een goed beeld van veranderingen in hedendaagse opvoedingspatronen.

Roel Kerssemakers, Rob van Meerten, Els Noorlander, Hylke Vervaeke. "Drugs en Alcohol, Gebruik, misbruiken verslaving".
Houten: Bohn Stafleu van Loghum, 2008
Dit boek zet alle feiten over drugs en alcohol helder op een rij. Het bespreekt de belangrijkste thema's en begrippen  rondom het gebruik en misbruik van alcohol en drugs. 
Het boek is een nuttig studieboek en  naslagwerk voor HBO studenten, Psychologie- en Medicijnstudenten.

Hellinga, G. & Plomp, H. (1996). "Uit je bol: over XTC, paddestoelen, wiet en andere middelen".

Ooievaar: Amsterdam.
Dit boekje is vooral opgenomen omdat het populair is bij jongeren die gebruiken. 
Het geeft een overzicht van drugs, het effect dat ze teweegbrengen en legt uit hoe men ze moet gebruiken. 
Het kan een informatiebron zijn voor opvoeders die nog onwetend zijn op het vlak van drugs.

Jellinek Preventie en Meer, Ron van der. "Drugs en drugs, een interactieve leidraad voor ouders en jongeren".

Amstelveen: Van de Meer Publishing 2000
Dit boek geeft op een leuke manier informatie over alcohol en andere drugs. 
Met uitklapbare flappen en ronddraaiende schijven lijkt het een internet op papier waar ouders en kinderen (samen) in kunnen lezen.

NIGZ, "Feiten over alcohol"

Woerden, NIGZ (gratis te bestellen via alcohol infolijn 0900 500 20 25)
Dit boekje is bedoeld voor iedereen die meer over alcohol wil weten; de geschiedenis, de werking, de effecten, de risico's, cijfers etc. 
Het geeft goed objectieve informatie.

Opvoedingsite Uw kind en alcohol